Son engellemeden sonra Türkiye’de Wikipedia nasıl kullanılır

Published by Chase Williams on Nisan 24, 2018

29 Nisan, Türkiye’de Vikipedia’nın her türlü formunun karanlık içinde kalmasının yıldönümü. Vikipedia’nın sık sık yaptığı teşebbüslere rağmen, Türkiye’deki mevcut hükümet, internet sitesini sansürleme noktasında oldukça kararlı. Mevcut durum nasıl ortaya çıktı ve Türk vatandaşları Wikipedia’ya erişmek için ne hangi yollara başvurabilir?

Türkiye’nin Son Zamanlardaki Sansürleri

2015 yılında, Vikipedia’nın Türk kullanıcıları, bazı içerik engellemeleriyle karşı karşıya kaldılar. Engellenen bu içeriklerin birçoğu 2013 yılında gerçekleşen Arap Baharı’ndan bu yana yaşanan siyasi huzursuzluk, Arap Baharı’nın politik analizi ve 80 milyonluk Arap Baharı katılımcılarıyla ile ilgiliydi.

Aynı yıl, Vikipedia güvenlik protokolünü değiştirerek, ülkelerin Vikipedia’ya müdahale etmelerini ve hatta tek bir yazıyı bile engellemelerini imkansız hale getirdi.

2016 yılının Temmuz ayında başarısız olan bir darbe girişimi gerçekleşti ve bu kalkışmaya neden olan askeri yetkililer cezalandırıldı. Bu noktada hükümet kontrolü ele aldı ve sıkılaştırdı. Aynı yılın Aralık ayında, çoğu kullanıcı Vikipedi’nin kullanılamaz hale gelecek kadar yavaşladığını öne sürüldü. Ayrıca ülkedeki kar amacı gütmeyen sansür karşıtları hükümetin spekülasyon yapmak için Vikipedia taleplerine yönelik bant genişliğini azalttığını öne sürdü.

29 Nisan 2017’de Türk hükümeti bir sonraki adımı attı ve Wikipedia’nın yerel versiyonunu ve tüm uluslararası versiyonlarını engelledi. Kullanıcılar sayfalara erişmeye çalışırken bağlantı hataları ve 404 hatalarıyla karşılaştılar. Türk hükümeti, aynı tarihte Ankara 1. Sulh Ceza Mahkemesi tarafından onaylanmış bir mahkeme emri yayınladı ve müstehcen olduğu ya da ulusal güvenliği tehdit ettiği düşünülen web sitelerini yasaklayan bir yasayı gerekçe göstererek sansürü onayladı.

Daha sonra aynı gün Türkiye, TV şovlarını da yasakladığını ve başarısızlığa uğramış darbe girişimine bağlı 3.900’den fazla polisi, askeri ve sivil çalışanı işten çıkardığını açıkladı.

Vikipedia Türkiye için Çözümler

Vikipedia’nın engellenmesinden iki hafta sonra, İtalyan Vikipedi editörü Cristian Consonni, kullanıcıların orijinal Türkiye Vikipedia’sine erişimini sağlamak için temsili bir site olan WikiMirror sitesini yarattı. Consonni GitHub’un ücretsiz kaynak kodunu kullanarak sitenin engellenmesine karşı başkası tarafından çoğaltılabilmesine imkan sağlayacak şekilde oluşturdu. Ne yazık ki, WikiMirror mobil cihazlarda çalışmaz, mobil cihazlarda kullanımı kısıtlıdır. Bir diğer dezavantajı ise, gerçek Vikipedia değil, bir proxy sitesi olduğu için, Türkiye’deki editörler Wikipedia’daki sayfaları düzenleyemezler. Bu durum da, ülke içinden gelen seslerin Wikipedia yazılarıyla duyulamayacağı anlamına geliyor.

Türkiye hükümeti benzer şekilde Facebook, Twitter, YouTube ve WikiLeaks’i de engelledi. Tüm bu engellemeler Recep Tayyip Erdoğan tarafından yapıldı.

Eğer WikiMirror kullanılamıyorsa, araştırılabilecek bir diğer seçenek Tor ve onun Android eşdeğerleri olan ve “The Onion Router” olarak bulabileceğiniz Orbot ve Tor’dur. Bu uygulamaların dünyanın birçok noktasındaki anonim sunucuları sayesinde internete, bulunduğunuz yerin dışındaki herhangi bir noktadan bağlanıyormuş gibi gösterebilirsiniz. Tor’un dezavantajı, tüm bu işlemleri yaparken çok yüksek bir gecikmeye neden olmasıdır. Bu duruma, sinyallerin girmek istediğiniz internet sitesine ulaşmadan izlediği diğer yollar neden olmaktadır.

İstenilen sayfalara yine de ulaşılır, fakat bekleme süresi çok uzun olabilir ve video izleme hizmeti veren sitelerde sonuç genellikle etkisiz olur.

VPN Çözümü

Sanal özel ağ (VPN), Vikipedia ve diğer engellenen sitelere erişim için en uygun seçenektir. VPN’ler, bilgisayarınız Türkiye’de olsa da onu, Wikipedia’yı ve diğer sosyal medya web sitelerini engellenmeyen bir ülkede bulunan sunucuya bağlar. VPN sunucusu, bilgisayarınız ve sunucunuz arasında şifreli bir “tünel” oluşturarak, internetteki tüm veri ve bilgi taleplerinizi çok iyi bir şekilde korur. Bütün bu engellemelerin yapıldığı bir ortamda çevrimiçi olduğunuz görülebilir, ancak İnternet’e hangi veriyi gönderdiğiniz veya İnternet’ten hangi verileri aldığınız hiçbir şekilde görülemez.

Bilgileriniz VPN sunucusuna ulaştığında, internete bağlanmak için bilgisayarınıza bir “koruyucu” IP adresi verilir. Eriştiğiniz tüm web sitelerindeki IP adresiniz, VPN sunucusunun bulunduğu ülkeye atanmış gibi görünecektir. Daha sonra Wikipedia’yı ve başka bir siteyi kullanabilir ve indirdiğiniz her şeyin VPN sunucusuna yönlendirilip orada şifrelenip bulunduğunuz yere geri döneceğinden emin olabilirsiniz. Piyasada onlarca VPN sunucusu var, ancak Türkiye’de Vikipedia’nın engelini kaldırmak söz konusu olduğunda öne çıkan üç tanesi şunlardır:

  • ExpressVPN
  • NordVPN
  • IPVanish

NordVPN sadece mükemmel bir hizmete ve hıza değil, aynı zamanda VPN sektöründeki en iyi müşteri servisine sahip VPN firmalarından biridir. Sorularınızı ve problemlerinizi hızlı bir şekilde çözmek için 7/24 canlı sohbet fonksiyonu kullanır. ExpressVPN, sektördeki en hızlı VPN firmalarından bir tanesidir ve aynı zamanda bütün sunucularında kendi DNS adreslerini kullanır. Bu sayede yanlışlıkla veri sızıntısı olmasının önüne geçer. Son iki yılda 240.000’den fazla insanı “hükümet karşıtı” olarak tutuklayan Türkiye gibi bir ülkede bu özellik büyük bir artı. IPVanish, bazı rakipleri kadar hızlı değil, ancak 1000’den fazla kullanılabilir sunucu ve 40.000 IP adresi arasından seçim yapmanıza imkan tanıyor.

Chase Williams
Chase siber güvenlik ve teknoloji aşığı, deneyimli bir içerik yazarı.